ICC-indiening over Tripoli 2025: juridisch team beoordeelt mogelijke oorlogsmisdrijven

Advocaten die slachtoffers van het geweld in mei 2025 vertegenwoordigen, verwachten begin 2027 bewijsmateriaal en juridische analyses aan de aanklager van het Internationaal Strafhof voor te leggen.

Voorgenomen communicatie aan de aanklager

Een internationaal advocatenteam dat slachtoffers van het gewapende geweld in Tripoli vertegenwoordigt, verwacht begin 2027 een dossier aan het Bureau van de Aanklager van het Internationaal Strafhof (ICC) te verstrekken. Het dossier zal naar verwachting een feitelijke reconstructie van de gebeurtenissen, verzamelde bewijsstukken en een juridische beoordeling op basis van nationaal en internationaal strafrecht bevatten.

Met deze voorgenomen indiening wil het team de aandacht vestigen op een reeks incidenten die tijdens het geweld in de Libische hoofdstad hebben plaatsgevonden. Het doel is de aanklager in staat te stellen de beschikbare informatie te beoordelen en na te gaan of verdere stappen binnen het mandaat van het ICC gerechtvaardigd zijn.

De indiening betekent niet dat het Strafhof al een beslissing heeft genomen over de onderzochte gebeurtenissen of over eventuele individuele strafrechtelijke verantwoordelijkheid.

Feitelijke context en opdracht

De aanleiding voor het juridische onderzoek is het grootschalige gewapende geweld dat Tripoli tussen 12 en 14 mei 2025 trof. Volgens het juridisch team vormden deze gebeurtenissen een van de ernstigste perioden van instabiliteit in de Libische hoofdstad in vele jaren.

Bij het geweld waren verschillende gewapende actoren betrokken. Burgers, overheidspersoneel, woningen en belangrijke infrastructuur werden door de gebeurtenissen getroffen.

Direct betrokkenen en familieleden van slachtoffers hebben vervolgens juridische bijstand gezocht om te onderzoeken welke mogelijkheden bestaan om de gebeurtenissen te laten beoordelen via nationale of internationale gerechtelijke procedures.

De opdracht van het advocatenteam omvat het verzamelen en analyseren van informatie, het onderzoeken van mogelijke schendingen van toepasselijke wetgeving en het beoordelen van de beschikbare juridische wegen voor de vertegenwoordigde personen.

Samenstelling van het internationale team

Het juridisch team staat onder leiding van de Libische advocaat dr. Khaled Al-Zaidy, die ruime ervaring heeft binnen de Libische rechtspraktijk.

Daarnaast maakt de Amerikaanse advocaat Anand Shah deel uit van het team. Shah is gespecialiseerd in internationaal strafrecht en beschikt over zeventien jaar ervaring met de vertegenwoordiging van slachtoffers en verdachten voor internationale gerechtelijke instanties, waaronder het Internationaal Strafhof en het Speciaal Tribunaal voor Libanon.

Het team beschikt tevens over een ervaren onderzoeker die eerder leiding heeft gegeven aan belangrijke onderzoeken voor de Verenigde Naties en internationale straftribunalen in het Midden-Oosten en Afrika.

Specialisten op het gebied van elektronisch bewijsmateriaal en dossierbeheer ondersteunen de werkzaamheden. Hun betrokkenheid is van belang voor het ordenen, analyseren en documenteren van de verschillende informatiebronnen die tijdens het onderzoek worden gebruikt.

Onderzoeksafbakening en onderzochte incidenten

De analyse van het juridisch team beperkt zich niet uitsluitend tot de dagen waarop het grootschalige geweld plaatsvond. Ook gebeurtenissen in de aanloop naar 12 mei 2025 worden onderzocht, voor zover deze relevant zijn voor de omstandigheden en incidenten die de vertegenwoordigde slachtoffers hebben getroffen.

Bijzondere aandacht gaat uit naar de omstandigheden rond het overlijden van leden van de Stability Support Apparatus (SSA), onder wie het hoofd van deze organisatie, Abdulghani Alkikli, tijdens een bijeenkomst op de avond van 12 mei 2025.

Daarnaast onderzoekt het team meldingen over vermeende mishandeling of schending van de lichamen van overleden SSA-leden.

Andere onderdelen van het onderzoek betreffen gemelde aanvallen op en plunderingen van woningen in de wijk Abu Salim in Tripoli. Ook worden incidenten onderzocht die betrekking hebben op gevangenissen, faciliteiten van de gerechtelijke politie en functionarissen van deze dienst.

Volgens het juridisch team zijn aanzienlijke hoeveelheden video- en audio-opnamen, foto’s, documenten en getuigenverklaringen verzameld en geanalyseerd.

Het team benadrukt dat deze werkzaamheden zijn uitgevoerd onder moeilijke veiligheids- en logistieke omstandigheden, die het verzamelen en beoordelen van informatie in de betrokken gebieden hebben bemoeilijkt.

Mogelijke juridische kwalificatie

Op basis van het tot dusver onderzochte materiaal is het juridisch team van mening dat bepaalde incidenten mogelijk schendingen van het Libische recht inhouden.

Daarnaast wordt onderzocht of de intensiteit, aard en organisatie van het geweld voldoen aan de juridische criteria voor de kwalificatie als een niet-internationaal gewapend conflict.

Deze beoordeling is relevant omdat bepaalde handelingen, indien aan de toepasselijke juridische voorwaarden is voldaan, mogelijk kunnen worden onderzocht als oorlogsmisdrijven onder artikel 8 van het Statuut van Rome.

Een dergelijke kwalificatie vereist echter een zorgvuldige analyse van zowel de feitelijke omstandigheden als het toepasselijke internationale recht.

Het juridisch team benadrukt dat zijn bevindingen voorlopig zijn. De onderzochte meldingen en juridische beoordelingen mogen niet worden beschouwd als rechterlijke vaststellingen of als uitspraken over de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van specifieke personen of organisaties.

Bevoegdheid van het ICC en verdere procedure

De mogelijke rechtsmacht van het Internationaal Strafhof over internationale misdrijven die in Libië zijn gepleegd, houdt verband met de verwijzing van de situatie in het land door de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties in 2011.

Het ICC heeft in het verleden al procedures gevoerd met betrekking tot vermeende internationale misdrijven in Libië.

Het dossier dat het advocatenteam voorbereidt, is bedoeld als een formele communicatie aan het Bureau van de Aanklager. Daarmee wordt verzocht om een onafhankelijke beoordeling van de verzamelde informatie.

De voorgenomen indiening houdt op zichzelf geen beslissing in om een nieuw onderzoek te openen, vervolging in te stellen of strafrechtelijke verantwoordelijkheid vast te stellen. Eventuele vervolgstappen vallen onder de bevoegdheid van het Bureau van de Aanklager en de toepasselijke procedures van het Strafhof.

Slachtoffers zoeken internationale mogelijkheden voor gerechtigheid

Meer dan zeventien maanden na de gebeurtenissen van mei 2025 blijven de vertegenwoordigde slachtoffers en hun familieleden bezorgd over de mogelijkheden om via het Libische rechtssysteem verantwoording af te dwingen.

Volgens het juridisch team kunnen de bestaande juridische, politieke en veiligheidsomstandigheden in Libië aanzienlijke belemmeringen vormen voor een doeltreffende, eerlijke en transparante nationale rechtsgang.

De betrokkenen hopen daarom dat internationale juridische mechanismen een aanvullende mogelijkheid kunnen bieden om de gedocumenteerde gebeurtenissen te laten beoordelen.

Het team verwacht zijn onderzoekswerkzaamheden en juridische analyse af te ronden voorafgaand aan de geplande indiening begin 2027.

De uiteindelijke communicatie zal naar verwachting bestaan uit een overzicht van de onderzochte gebeurtenissen, de beschikbare bewijsstukken en een juridische analyse van mogelijke schendingen.

Met deze stap willen de juridische vertegenwoordigers de informatie onder de aandacht brengen van een internationale gerechtelijke instelling. De beslissing over eventuele verdere maatregelen blijft volledig afhankelijk van de onafhankelijke beoordeling door het Bureau van de Aanklager van het ICC.